اصول طراحی کارگاه‌های هنری، کتابخانه و سالن نمایش در کانون پرورش فکری 🎭

اگر قرار باشد یک مرکز کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان طراحی کنید، قطعا می دانید که ماجرا خیلی فراتر از کشیدن چند تا دیوار و گذاشتن چند تا میز و صندلی است. بچه ها قرار است ساعت ها در این فضاها وقت بگذرانند، بازی کنند، یاد بگیرند و مهم تر از همه، خلاقیت شان شکوفا شود.

در این مقاله می خواهم خیلی خودمانی و بدون پیچیدگی های الکی، اصول طراحی مهم ترین فضاهای اختصاصی کانون مثل کارگاه های هنری، کتابخانه و سالن نمایش را با هم بررسی کنیم. اگر دانشجوی معماری هستید یا در حال انجام پروژه کانون هستید، تا انتها با من باشید چون کلی نکته ریز و درشت دارد که جای دیگری پیدا نمی کنید.

چرا فضاهای اختصاصی در کانون اهمیت زیادی دارند؟ 🤔

فرض کنید یک بچه هفت ساله وارد کانون می شود. اگر فضا برایش جذاب نباشد، اگر رنگ ها و نور درست نباشند، یا اگر حس کند در یک محیط اداری خشک و بی روح گیر افتاده، دیگر برنمی گردد. کانون باید پاتوق بچه ها باشد، نه یک مدرسه اجباری دیگر.

اینجاست که بحث روانشناسی محیط و اصول تفکیک فضایی کودکان و نوجوانان در معماری مطرح می شود. یعنی ما باید بدانیم یک کودک ۵ ساله چه نیازهایی دارد که یک نوجوان ۱۵ ساله ندارد. برای درک عمیق تر این موضوع، پیشنهاد می کنم حتما مبحث روانشناسی محیط و اصول تفکیک فضایی کودکان و نوجوانان در معماری را مطالعه کنید. خلاصه اش این است که فضا باید امن، خوانا و در عین حال محرک خلاقیت باشد.

طراحی کارگاه های هنری (نقاشی، سفال گری و کاردستی) 🎨

کارگاه هنری قلب تپنده هر کانونی است. اینجا جایی است که بچه ها دست هایشان را کثیف می کنند، رنگ روی لباسشان می پاشند و شاهکار خلق می کنند. پس طراحی این فضا باید خیلی انعطاف پذیر باشد.

ویژگی های اصلی کارگاه نقاشی

فضای نقاشی باید پر از نور طبیعی باشد. دیوارهای قابل شستشو، کف پوش مقاوم در برابر لکه و وجود سینک بزرگ برای شستن دست ها و قلموها از ملزومات اولیه است. میزها بهتر است سبک باشند تا بتوان چیدمان را بر اساس سن بچه ها عوض کرد. مثلا برای بچه های کوچک تر، میزهای بزرگ اشتراکی جواب می دهد که بتوانند کنار هم بنشینند و با هم حرف بزنند.

کارگاه سفال گری و گل بازی

اینجا دیگر بحث آب و گل است. کف کارگاه سفال گری باید ضد آب و ضد لغزش باشد. وجود قفسه های باز برای خشک شدن کارهای بچه ها ضروری است. یک نکته خیلی مهم: کوره سفال گری باید در فضای جداگانه و با تهویه مناسب قرار بگیرد تا گرما و بوی آن وارد فضای کار بچه ها نشود.

اصول طراحی کتابخانه کودکان و نوجوانان 📚

کتابخانه کانون با کتابخانه های عمومی شهر فرق دارد. اینجا نباید بوی سکوت و خشکی بدهد. بچه ها باید بتوانند روی زمین دراز بکشند، کتاب بخوانند، گاهی بلند بلند بخندند و با دوستانشان درباره کتاب حرف بزنند.

چیدمان قفسه ها و مبلمان

قفسه های کتاب برای کودکان باید کوتاه باشند تا بچه ها خودشان بتوانند کتاب بردارند. به جای قفسه های بلند و ترسناک، از قفسه های باز و رنگارنگ استفاده کنید. یک گوشه دنج با کوسن های بزرگ و نور ملایم برای قصه خوانی دسته جمعی عالی است. یادتان باشد که بچه ها عاشق مخفی شدن هستند، پس یک فضای کوچک مثل یک کلبه چوبی یا یک طاقچه عمیق می تواند به محبوب ترین نقطه کتابخانه تبدیل شود.

طراحی سالن نمایش و آمفی تئاتر کودک 🎬

سالن نمایش کانون با سالن های سینمای بزرگسالان فرق دارد. اینجا همه چیز باید کوچک تر، امن تر و شاداب تر باشد. اجرای تئاتر عروسکی، نمایش خلاق و حتی جشن های مناسبتی در این فضا برگزار می شود.

چیدمان صندلی ها و صحنه

بهترین حالت برای سالن نمایش کودکان، صندلی های متحرک و سبک است. اینطوری می توان فضا را برای کارگاه نمایش یا یک مراسم خاص به راحتی خالی کرد. اگر فضای کافی دارید، از صندلی های تاشو استفاده کنید که به دیوار وصل می شوند. ارتفاع صحنه نباید زیاد باشد، چون بچه ها دوست دارند موقع اجرا با بازیگرها تعامل داشته باشند. یک صحنه با ارتفاع ۴۰ تا ۶۰ سانتی متر کافی است.

آکوستیک و نورپردازی

بچه ها صداهای زیر و بلند را خیلی خوب می شنوند. پس آکوستیک سالن باید طوری طراحی شود که صدای جیغ و خنده بچه ها گوش خراش نباشد. استفاده از پنل های آکوستیک رنگی روی دیوارها و سقف، علاوه بر کنترل صدا، جلوه بصری شادابی هم ایجاد می کند. در مورد نورپردازی، از سیستم نور هوشمند با قابلیت کم نور کردن تدریجی استفاده کنید، چون خاموش شدن ناگهانی چراغ ها در تاریکی مطلق برای بچه های کوچک تر ترسناک است.

فضاهای چند منظوره و انعطاف پذیری 🔄

یکی از مهم ترین اصول طراحی کانون، انعطاف پذیری فضاهاست. یک اتاق ممکن است صبح کارگاه نقاشی باشد، ظهر محل ناهار بچه ها و عصر سالن تمرین تئاتر. پس طراحی باید هوشمندانه باشد.

دیوارهای جداکننده و مبلمان سبک

استفاده از پارتیشن های متحرک و دیوارهای تاشو می تواند یک سالن بزرگ را به سه کارگاه کوچک تبدیل کند. کمدهای چرخ دار برای نگهداری وسایل هر کارگاه خیلی کاربردی هستند. میز و صندلی ها را هم از جنس پلی پروپیلن یا چوب سبک انتخاب کنید که بچه ها خودشان بتوانند جابجایشان کنند.

اگر دنبال شناخت دقیق تر از نمونه های موفق داخلی و خارجی هستید، حتما سری به مطلب تحلیل نمونه موردی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در ایران و جهان بزنید. آنجا با مثال های واقعی می بینید که این فضاهای انعطاف پذیر در عمل چطور کار می کنند.

مقایسه ویژگی های فضاهای اصلی کانون

برای درک بهتر تفاوت ها و شباهت های این فضاها، جدول زیر را ببینید:

محوطه و فضای باز کانون 🌳

شاید فکر کنید طراحی فضای باز کانون ربطی به کارگاه ها و کتابخانه ندارد، اما سخت در اشتباهید. بچه ها بین فضاهای داخلی و بیرونی در حال حرکت هستند. کارگاه نقاشی می تواند در فصل بهار به حیاط منتقل شود. کتابخانه می تواند یک گوشه دنج روباز داشته باشد.

برای ایده گرفتن در این زمینه، مقاله طراحی محوطه، فضای بازی و لنداسکیپ تعاملی برای کودکان و نوجوانان را از دست ندهید. در آنجا به طور کامل درباره نحوه اتصال فضای داخلی و بیرونی و اهمیت بازی تعاملی صحبت شده است.

جمع بندی و توصیه نهایی 🏁